Marek Strzelecki Kancelaria Adwokacka tel. 789 413 540

Igołomia 293 oraz ul. Kurkowa 3/3 w Krakowie, e-mail: strzeleckimarek@interia.pl

Opublikowano: 2009-11-05

Dyskryminacja w pracy

Zasada równości pracowników jest kontynuacją konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, tak i zasada ich niedyskryminacji nawiązuje na gruncie prawa pracy do konstytucyjnej zasady niedyskryminacji (por. art. 32 ust. 2 Konstytucji RP). 
Zakaz dyskryminacji deklarowany jest w licznych dokumentach międzynarodowych, z reguły w ścisłej korelacji z zasadą równego traktowania. Zawarty jest on w art. 2 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 10 grudnia 1948 r., w art. 26 Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 16 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), w art. 2 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z 16 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 169). Zakaz dyskryminacji wynika także wyraźnie z kilku konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy. Podstawowe znaczenie ma tu konwencja nr 111 dotycząca dyskryminacji w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu z 25 czerwca 1958 r. (Dz. U. z 1961 r. Nr 42, poz. 218).
Z przytoczonych dokumentów, które są ratyfikowane przez Polskę, wynika obowiązek przestrzegania ustanowionych w nich zakazów. Nawet gdyby zakaz dyskryminacji nie został wyraźnie ustanowiony w Konstytucji RP i Kodeksie pracy, to i tak obowiązywałby on na podstawie wymienionych dokumentów międzynarodowych, albowiem ma on charakter self executing (samowystarczalny) i nie wymaga wyraźnego włączenia do prawa krajowego.
Zakazowi dyskryminacji poświęcone są także liczne akty prawa wspólnotowego: art. 141 (dawny art. 119) Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, tzw. Traktat Rzymski z 25 marca 1957 r. (tekst jedn. Dz.Urz. WE C 325 z 24.12.2002 r., s. 33; polskie tłumaczenie pierwotnego tekstu zostało opublikowane w Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, zał. nr 2, t. I, s. 10), a także dyrektywy Unii Europejskiej: nr 75/117/EWG z 10 lutego 1975 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich dotyczących stosowania zasady równości wynagrodzeń kobiet i mężczyzn (Dz.Urz. WE L 45 z 19.02.1975 r.; tekst w języku polskim opublikowany w Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 5, t. 1, s. 179), nr 76/207/EWG z 9 lutego 1976 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy (Dz.Urz. WE L 39 z 14.02.1976 r.; tekst w języku polskim opublikowany w Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 5, t. 1, s. 187), nr 2000/43/WE z 29 czerwca 2000 r. wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.Urz. WE L 180 z 19.07.2000 r.; tekst w języku polskim opublikowany w Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 20, t. 1, s. 23), nr 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudniania i pracy (Dz.Urz. WE L 303 z 2.12.2000 r.; tekst w języku polskim opublikowany w Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 5, t. 4, s. 79), zmierzająca do zwalczania dyskryminacji ze względu na religię lub wyznanie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną oraz nr 2002/73/WE z 23 września 2002 r. zmieniająca dyrektywę nr 76/207/EWG (Dz.Urz. WE L 269 z 5.10.2002 r.; tekst w języku polskim opublikowany w Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 5, t. 4, s. 255). Warto też wskazać na dyrektywę nr 97/81/WE z 15 grudnia 1997 r. w sprawie Porozumienia Ramowego dotyczącego pracy w niepełnym wymiarze godzin (Dz.Urz. WE L 14 z 20.01.1998 r., s. 9; tekst w języku polskim opublikowany w Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 5, t. 3, s. 267) oraz dyrektywę nr 99/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącą Porozumienia Ramowego w sprawie umów na czas określony (Dz.Urz. WE L 175 z 10.07.1999 r., s. 9; tekst w języku polskim opublikowany w Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne 2004, rozdz. 5, t. 3, s. 368), zawartych przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC).
Zasada niedyskryminacji została sformułowana imperatywnie, co oznacza, iż stanowi ona obowiązek pracodawcy, a ponieważ jest podstawową zasadą prawa pracy, to zakaz dyskryminacji należy zakwalifikować jako podstawowy obowiązek pracodawcy.
Art. 113 stanowi o zakazie dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej, przy czym definicję tych pojęć znajdujemy w art. 183a § 3 i 4 kodeksu pracy.
Dyskryminacją w rozumieniu art. 113 jest bezprawne pozbawienie lub ograniczenie praw wynikających ze stosunku pracy albo nierównomierne traktowanie pracowników ze względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, narodowość, rasę, przekonania, zwłaszcza polityczne lub religijne oraz przynależność związkową, a także przyznanie z tych względów niektórym pracownikom, mniejszych praw niż te, z których korzystają inni pracownicy znajdujący się w tej samej sytuacji faktycznej lub prawnej (wyrok SN z 10 września 1997 r., I PKN 246/97 OSNAPiUS 1998 nr 12, poz. 360).
biuro@porada-prawna24.pl