Mój mąż sporządził notarialne testament, w którym cały swój majątek zapisał mi, dzieci z pierwszego małżeństwa męża zrzekły się notarialnie zachowku. Czy jest to zgodne z prawem i czy to zrzeczenie skutkuje również na wnuki męża.

Szanowna Pani,
w prawie spadkowym nie istnieje taka instytucja jak zrzeczenie się prawa do zachowku za życia spadkodawcy.
Takie oświadczenie dzieci pani męża (mimo, iż złożone notarialnie) jest bezskuteczne, jeżeli zostało złożone za życia męża!
Dzieje się tak dlatego, że roszczenie o zachowek powstaje dopiero w chwili ogłoszenia testamentu, a w przypadku, gdy spadkodawca rozporządził majątkiem za życia w formie darowizny z chwilą otwarcia spadku. Otwarcie spadku to śmierć spadkodawcy – czyli pani męża.
Pierwszym więc momentem czasowym – kiedy dzieci męża mogą złożyć takowe oświadczenie, iż zrzekają się prawa do zachowku po swym ojcu - to chwila ogłoszenia jego testamentu w sądzie. Zaś gdyby przeniósł na panią majątek w drodze darowizny to tym pierwszym momentem jest otwarcie spadku.

Przyczyny które wyłączają uprawnienie dzieci do zachowku po ojcu można podzielić na dwie grupy – te które można spowodować za życia męża i te które można podejmować dopiero po jego śmierci.

I.
Za życia ojca (czyli spadkodawcy) jego dzieci (spadkobiercy) mogą zrezygnować ze spadku – zawierając ze spadkodawcą umowę o zrzeczeniu się dziedziczenia (art. 1048). W tym wypadku wymagana jest forma aktu notarialnego.

Inne rozwiązanie to wydziedziczenie ich przez ojca w treści testamentu jako niegodnych dziedziczenia wedle zasad z art. 1008 i 1009 kc. W takim jednak wypadku dzieci wydziedziczonych mają prawo do zachowku – chyba że ich też wydziedziczy spadkodawca (tak art. 1011 kc).

II.
Po śmierci męża jego spadkobiercy mogą zdecydować się na odrzucenie spadku po ojcu. Zgodnie bowiem z art. 1020 kc - ten kto odrzuca spadek jest traktowany tak jakby spadku nie dożył i umarł przed spadkodawcą. Odrzucenie spadku wyłączy ich zatem nie tylko z kręgu spadkobierców, ale i z kręgu osób uprawnionych do zachowku.

Drugi sposób to ten wskazany na wstępie – z łożenie oświadczenia przez pominiętych w testamencie spadkobierców ustawowych męża (czyli przez dzieci) w dowolnej formie oświadczenia, iż zrzekają się roszczenia o zachowek po swoim ojcu. Dla celów dowodowych wskazana byłaby co najmniej zwykła forma pisemna tego oświadczenia.
UWAGA!!
Tylko w takim wypadku prawo do zachowku nie przejdzie na wnuków męża, ponieważ się zrzekli prawa do dochodzenia i egzekwowania roszczenia.