Kancelaria Adwokacka Marek Strzelecki zwraca uwagę, że nawet jeśli sprawcy przestępstwa zostanie udowodniona wina, nie zawsze musi to skutkować skazaniem. Obok możliwości odstąpienia od wymierzenia kary, prawo dopuszcza także warunkowe umorzenie postępowania karnego.

Kiedy sąd może warunkowo umorzyć postępowanie?

Sąd może zastosować warunkowe umorzenie, jeżeli:

• przestępstwo zagrożone jest karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności
• wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne
• okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości
• postawa sprawcy (niekaranego za przestępstwo umyślne), jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie on przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa

Innymi słowy, sąd bierze pod uwagę nie tylko okoliczności czynu, ale też cechy osobowościowe i społeczne sprawcy.

Okres próby – ile trwa?

Warunkowe umorzenie postępowania następuje na okres próby od 1 roku do 3 lat. Czas ten liczony jest od momentu uprawomocnienia się orzeczenia.

W tym czasie sprawca może zostać oddany pod dozór:

• kuratora
• osoby godnej zaufania
• stowarzyszenia, instytucji lub organizacji społecznej, która zajmuje się wychowaniem, przeciwdziałaniem demoralizacji lub pomocą skazanym

Obowiązki sprawcy w okresie próby

Jeżeli przestępstwo spowodowało szkodę, sąd jest zobowiązany nałożyć na sprawcę:

• obowiązek naprawienia szkody (w całości lub części)
• zadośćuczynienie za doznaną krzywdę – o ile to możliwe
• w razie braku orzeczenia powyższych obowiązków – nawiązkę

Sąd może też nałożyć inne obowiązki, takie jak:

1. informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby
2. przeproszenie pokrzywdzonego
3. łożenie na utrzymanie innej osoby
4. powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania środków odurzających
5. poddanie się terapii uzależnień
6. poddanie się terapii, w tym psychoterapii lub psychoedukacji
7. uczestnictwo w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych
8. powstrzymanie się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami lub zbliżania się do nich
9. opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym

Sąd ma prawo zmieniać, rozszerzać lub uchylać nałożone obowiązki w trakcie okresu próby.

Czy obowiązki można zmienić?

Tak. Obowiązki z punktów 3–9 mogą zostać:

• orzeczone później, już w trakcie okresu próby
• rozszerzone lub zmienione
• uchylone, z wyjątkiem obowiązku wskazanego w art. 72 §2 kodeksu karnego

Dozór kuratora – możliwy w każdej chwili

W okresie próby sąd może również:

• zdecydować o oddaniu sprawcy pod dozór, jeśli wcześniej nie został on orzeczony
• zwolnić sprawcę z dozoru, jeżeli nie zachodzi już taka potrzeba

Podsumowanie

Warunkowe umorzenie postępowania karnego to instytucja, która pozwala uniknąć skazania mimo stwierdzenia winy, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów. Kluczowe są niska szkodliwość czynu, niekaralność sprawcy i jego pozytywna prognoza kryminologiczna. Sąd może nałożyć na sprawcę szereg obowiązków, których przestrzeganie w okresie próby decyduje o trwałości umorzenia. To rozwiązanie umożliwia danie sprawcy szansy na uniknięcie wpisu do rejestru karnego, ale wiąże się z koniecznością przestrzegania rygorów i nadzoru przez wskazany okres.