Osoba fizyczna która zamieszkuje w konkretnym lokalu położonym na terenie RP ponad 3 dni zgodnie z art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ma obowiązek zameldować się pod określonym adresem pobytu.

Wskazany obowiązek w razie jego niedopełnienia jest zagrożony sankcją karną przewidzianą przez art. 147. Kodeksu wykroczeń, który brzmi:

§ 1 „Kto nie dopełnia ciążącego na nim obowiązku meldunkowego,
podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany.
§ 2. Kto, będąc do tego obowiązany, nie zawiadamia właściwego organu o niedopełnieniu przez inną osobę ciążącego na niej obowiązku meldunkowego,
podlega karze grzywny albo karze nagany.

Zgodnie z przyjętymi poglądami zarówno orzecznictwa sądowo-administracyjnego jak i poglądów doktryny zameldowanie nie jest w żaden sposób uwarunkowane prawem do lokalu. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanką zarówno konieczną jak i wystarczająca jest faktyczne zamieszkanie po konkretnym adresem. Potwierdza to orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego zgodnie z którym zameldowanie ma charakter czysto ewidencyjny i nie jest związane z prawem do lokalu. Tym samym prawną przesłanką zameldowania jest jedynie faktyczne przebywanie pod określonym adresem.
Na takim stanowisku stoi także orzecznictwo sądowe, por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2003 r., II SA/Po 1128/2002:
„Ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego a nie stanu prawnego. Zameldowanie pod określonym adresem potwierdza, zatem jedynie miejsce zamieszkania osoby a nie legalność jej pobytu w określonym lokalu.”

Dodatkowo, ażeby osoba fizyczna została zameldowana konieczne jest wykazanie, aby osoba ta pod konkretnym adresem pobytu zamieszkała, a więc zgodnie z definicją zawartą w art. 25 kc jest to miejscowość, w której przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ów wskazany konkretny adres winien spełniać wymogi jakie stawia się miejscu które traktować należy jako centrum życiowe danej osoby, a więc miejsce, gdzie ta osoba posiada wszystkie swoje rzeczy osobiste, gdzie nocuje oraz gdzie prowadzi gospodarstwo domowe.
Nieporozumieniem jest zatem wymaganie przez organ meldunkowy gminy dokumentu potwierdzającego prawo do lokalu.
Wniosek o zameldowanie można złożyć w gminie właściwej dla miejsca, w którym ma nastąpić zameldowanie. Zwykle są to referaty ewidencji ludności i dowodów osobistych. Urząd wszczyna postępowanie które musi być zakończone w terminie 30 dni, a w sprawach skomplikowanych w ciągu 2 miesięcy.

Czymś jednak zupełnie innym jest zameldowanie rozumiane jako czynność materialno-techniczna gdzie organ meldunkowy nie wszczyna postępowania administracyjnego, a zameldowania dokonuje wyłącznie na podstawie informacji zawartych w druku zgłoszenia pobytu podpisanego przez osobę posiadającą prawo do konkretnego lokalu - tzw. meldunek za zgodą właściciela.